Strefa wiedzy

SPC – granica kontrolna to nie tolerancja!

Jednym z najczęstszych nieporozumień przy stosowaniu SPC jest mylenie granic kontrolnych (UCL/LCL) z granicami specyfikacji (USL/LSL), a to zupełnie coś innego. Czym różnią się wspomniane pojęcia?

Czym są granice kontrolne (UCL/LCL)?

Granice kontrolne (w swojej standardowej formie) nie mają żadnego związku z wymaganiami klienta przedstawionymi np. na rysunku technicznym. Granice kontrolne (granice stabilności procesu) wyznaczane są w oparciu o specjalne, zależne od rodzaju karty kontrolnej wzory („czysta matematyka” oparta o dany rozkład zmiennej losowej, np. rozkład normalny, logarytmiczno-normalny, dwumianowy itd.).

Czym są granice tolerancji (USL/LSL)?  

Granice tolerancji (granice specyfikacji) to wymagania klienta lub normy techniczne, które określają przedział wartości, w jakim wyrób jest uznany za zgodny. Ustalane są już na etapie projektowania produktu i wynikają bezpośrednio z oczekiwań klienta. W przeciwieństwie do granic kontrolnych, które odzwierciedlają naturalną zmienność procesu, granice tolerancji zawsze odnoszą się do specyfikacji wyrobu i definiują poziom jakości wymagany z zewnątrz. 

Czy granice kontrolne mogą być szersze niż granice tolerancji?

Tak, choć jest to sytuacja bardzo niepokojąca! Nierzadko można spotkać się z takimi sytuacjami, gdzie z uwagi na zachowanie się procesu (np. „zły” stan maszyny) granice kontrolne są dużo szersze od granic specyfikacji. Na przykład wymagania „rysunkowe” (klienta) odnośnie średnicy wałka to 10,3-10,7 mm, a granice kontrolne wyznaczają przedział 10,1-10,9 mm. Dzieje się tak, gdy proces charakteryzuje się dużą, stałą zmiennością (taka jest jego „natura”), a klient oczekuje dużej precyzji. W takiej sytuacji proces będzie stabilny – nie przekroczy granic kontrolnych, choć będzie bardzo niezdolny – będzie powodem wielu wyrobów niezgodnych z wymaganiami.

Zatem podsumowując:

• UCL/LCL – granice kontrolne (stabilności procesu) pokazują, co „potrafi zrobić” proces,
• USL/LSL – granice tolerancji (specyfikacji) pokazują, co potrzebuje klient. 

Granice kontrolne bardzo często są błędnie interpretowane jako tolerancje, co jest jednym z częstszych błędów prowadzących do niepotrzebnych reakcji w procesie lub ignorowania istotnych sygnałów. W praktyce to właśnie sposób pracy z danymi i ich interpretacja decyduje o skuteczności SPC – a właściwe podejście pozwala uniknąć wielu błędów i ograniczyć koszty, dlatego w takich przypadkach warto rozważyć skorzystanie ze wsparcia specjalistów i doradztwa z zakresu SPC.

Autor: Tomasz Greber [PROQUAL]